Tomek i Kasia wprowadzili się do swojego pierwszego mieszkania w bloku z wielkiej płyty. Radość z własnego kąta szybko zderzyła się z rzeczywistością – ich kuchnia miała zaledwie 6,5 m². „Pierwsze tygodnie były koszmarem,” wspomina Kasia. „Nie mogliśmy się minąć podczas gotowania, blaty były wiecznie zastawione, a otwieranie niektórych szafek wymagało zamknięcia drzwi do przedpokoju.” Po miesiącu frustracji zdecydowali się na profesjonalny projekt i przemyślaną reorganizację przestrzeni. Dziś, mimo tych samych metrów, ich kuchnia jest funkcjonalna, wygodna, a nawet – ku zaskoczeniu gości – wydaje się większa.
Kuchnia w bloku nie musi być wyrokiem skazującym cię na wieczny dyskomfort i kompromisy. Z odpowiednim podejściem nawet najmniejsza przestrzeń może stać się w pełni funkcjonalnym, ergonomicznym centrum kulinarnym twojego domu.
Jak zaplanować praktyczny układ małej kuchni?
Planowanie małej kuchni to precyzyjne zadanie, w którym każdy centymetr ma znaczenie. Odpowiednie rozplanowanie przestrzeni stanowi fundament, na którym możesz zbudować naprawdę funkcjonalną kuchnię.
Jakie układy sprawdzają się najlepiej w wąskich i małych przestrzeniach?
W kuchniach o ograniczonej powierzchni zwykle spotykamy trzy podstawowe układy, każdy z własnym zestawem zalet i wyzwań:
Układ jednorzędowy (liniowy) – idealny dla bardzo wąskich kuchni (1,8-2,2 m szerokości):
- Wszystkie elementy ustawione wzdłuż jednej ściany
- Optymalny układ: lodówka → blat roboczy (min. 40 cm) → zlew → blat roboczy (min. 40 cm) → płyta grzewcza
- Minimalna długość takiego ciągu to 240 cm, aby zapewnić wystarczającą przestrzeń roboczą
- Zalety: pozostawia wolną przestrzeń komunikacyjną, minimalizuje problemy z otwieraniem szafek
Układ L-kształtny – najczęściej spotykany w blokach, optymalny dla pomieszczeń 2,5 × 3 m:
- Zabudowa na dwóch sąsiadujących ścianach tworząca kształt litery L
- Tworzy ergonomiczny trójkąt roboczy między lodówką, zlewem i kuchenką
- Narożnik można wykorzystać na przechowywanie lub jako dodatkową przestrzeń roboczą
- Zalety: więcej miejsca na blaty robocze, lepsze wykorzystanie narożnika
Układ dwurzędowy (galeria) – dla kuchni o szerokości 2,2-2,8 m:
- Zabudowa kuchenna na dwóch równoległych ścianach
- Wymaga zachowania min. 90-110 cm przestrzeni komunikacyjnej między rzędami
- Zwykle jedna strona pełni funkcję strefy „mokrej” (zlew, zmywarka), druga „suchej” (gotowanie, przechowywanie)
- Zalety: rozdzielenie stref funkcjonalnych, zwiększona powierzchnia robocza
W małych kuchniach szczególnie istotne jest zachowanie odpowiednich odległości między kluczowymi punktami roboczymi. Optymalny trójkąt roboczy w mikro-kuchni powinien mieć następujące wymiary:
- Lodówka–zlewozmywak: 120-150 cm
- Zlewozmywak–kuchenka: 90-120 cm
- Kuchenka–lodówka: 150-210 cm
Właściwie zaprojektowany trójkąt roboczy pozwala zaoszczędzić nawet 30% ruchów podczas przygotowywania posiłków, co w małej przestrzeni ma kolosalne znaczenie dla komfortu użytkowania.
Jak urządzić wąską kuchnię w bloku?
Wąskie kuchnie typu „wagon” to szczególne wyzwanie projektowe, ale przy odpowiednim podejściu można stworzyć w nich w pełni funkcjonalną przestrzeń.
Optymalne strategie dla wąskich kuchni:
Konsekwentny jednorzędowy układ:
- Wszystkie elementy wzdłuż dłuższej ściany
- Zachowanie logicznej sekwencji: przechowywanie → przygotowanie → zmywanie → gotowanie
- Minimalna głębokość szafek dolnych: 50-55 cm (zamiast standardowych 60 cm)
- Górne szafki o zmniejszonej głębokości (30 cm) dla lepszej komunikacji
Maksymalne wykorzystanie wysokości:
- Zabudowa do sufitu (nawet 260-270 cm)
- Szuflady zamiast szafek z drzwiczkami (oszczędność przestrzeni potrzebnej na otwieranie)
- Wysuwane systemy cargo na całą głębokość szafek
Rozwiązania zwiększające przestrzeń manewrową:
- Składany blat roboczy, wysuwany w razie potrzeby
- Mocowanie drobnego sprzętu AGD na ścianach zamiast na blatach
- Wykorzystanie przestrzeni nad drzwiami na rzadziej używane przedmioty
W jaki sposób zorganizować ergonomiczny trójkąt roboczy?
Ergonomiczny trójkąt roboczy to koncepcja, która powinna być fundamentem każdego projektu kuchennego, niezależnie od metrażu. W małych przestrzeniach jego znaczenie jest szczególnie istotne.
Zasady projektowania ergonomicznego trójkąta roboczego w małej kuchni:
Optymalne odległości:
- Suma wszystkich boków trójkąta: 3,6-6 m (w mikro-kuchniach bliżej dolnej granicy)
- Żaden bok nie powinien być krótszy niż 90 cm ani dłuższy niż 270 cm
- Odległość między punktami dostosowana do naturalnego zasięgu rąk i komfortowego przemieszczania się
Strategiczne rozmieszczenie punktów:
- Zlew w centralnej pozycji (najczęściej używany element)
- Lodówka na jednym z końców ciągu kuchennego (łatwy dostęp bez przechodzenia przez strefę gotowania)
- Płyta grzewcza z minimum 40 cm blatu roboczego po obu stronach
Stworzenie dedykowanych stref funkcjonalnych:
- Strefa przechowywania (przy lodówce)
- Strefa przygotowania (blat między lodówką a zlewem)
- Strefa zmywania (okolice zlewu)
- Strefa gotowania (płyta grzewcza i okolice)
- Strefa serwowania (blat przy wyjściu z kuchni)
W prawidłowo zaprojektowanym trójkącie roboczym wykonujemy o 30-40% mniej kroków podczas przygotowywania standardowego posiłku. To przekłada się nie tylko na wygodę, ale także na bezpieczeństwo i mniejsze ryzyko wypadków w ograniczonej przestrzeni.
Pamiętaj, że trójkąt roboczy nie powinien być przecinany przez główne ciągi komunikacyjne. Jeśli kuchnia jest przechodnia (typowe dla układu w blokach), postaraj się zorganizować przestrzeń tak, aby trasa przejścia była wyraźnie oddzielona od obszaru roboczego.
Jak funkcjonalnie urządzić strefę sanitarną i higieniczną?
Strefa sanitarna i higieniczna w kuchni często zajmuje znaczącą część dostępnej przestrzeni. Przemyślane podejście do tego obszaru może znacząco zwiększyć funkcjonalność całego pomieszczenia.
Jakie kompaktowe urządzenia wybrać do małej kuchni?
W małych kuchniach każdy centymetr jest na wagę złota, dlatego wybór odpowiednich sprzętów sanitarnych ma kluczowe znaczenie.
Optymalne rozwiązania zlewozmywakowe:
Kompaktowe zlewy jednokomorowe:
- Wymiary: 45-50 cm szerokości, 40-45 cm głębokości
- Głęboka komora (20-25 cm) rekompensuje mniejszą powierzchnię
- Materiały: stal nierdzewna (najlżejsza), granit kompozytowy (cieplejszy w odbiorze)
- Zalety: oszczędność miejsca przy zachowaniu pełnej funkcjonalności
Zlewy narożne:
- Efektywne wykorzystanie trudnodostępnych narożników
- Więcej miejsca na blat roboczy wzdłuż prostych odcinków szafek
- Dostępne w wersjach z ociekaczem lub bez
Baterie kuchenne space-saving:
- Baterie z wyciąganą wylewką (zastępują prysznic zlewozmywakowy)
- Modele z możliwością obrotu 360° (zwiększona elastyczność)
- Baterie składane lub z płaską dźwignią (nie kolidują z parapetem czy szafką)
- Baterie wielofunkcyjne z filtrem wody (eliminują potrzebę dodatkowego dystrybutora)
Akcesoria zwiększające funkcjonalność:
- Nakładki na zlew (deski do krojenia, sita)
- Maskownice na odpływ z funkcją sitka
- Składane ociekacze zajmujące mniej miejsca niż tradycyjne
Nowoczesne kompaktowe zlewozmywaki zajmują mniej powierzchni blatu niż modele standardowe przy zachowaniu tej samej funkcjonalności. Baterie z wyciąganą wylewką eliminują potrzebę instalacji dodatkowego prysznica, co pozwala zaoszczędzić około 10 cm szerokości zlewozmywaka.
Kompaktowe urządzenia AGD:
Zmywarki wąskie:
- Szerokość 45 cm zamiast standardowych 60 cm (oszczędność 25% przestrzeni)
- Pojemność 9-10 kompletów naczyń
- Modele z funkcją połowicznego załadunku, zużywające tylko 9-10 litrów wody
- Opcje do zabudowy dla spójnej estetyki
Lodówki o zmniejszonej głębokości:
- Modele o głębokości 50-55 cm zamiast standardowych 60-65 cm
- Lodówki podblatowe w kuchniach, gdzie liczy się każdy centymetr
- Wersje kompaktowe o szerokości 45-50 cm
Mini pralki w zabudowie kuchennej:
- Ładowność 3-5 kg
- Modele o szerokości 45-50 cm
- Opcje z funkcją suszenia
W jaki sposób zapewnić komfort użytkowania na małej przestrzeni?
Komfort użytkowania małej kuchni to nie tylko kwestia urządzeń i mebli, ale także przemyślanych detali i rozwiązań ergonomicznych.
Kluczowe aspekty komfortu w małej kuchni:
Ergonomiczne wysokości blatów i szafek:
- Blat roboczy: 85-95 cm, dostosowany do wzrostu użytkownika
- Dolna krawędź szafek wiszących: 45-50 cm nad blatem (niżej niż standardowe 55-60 cm)
- Ergonomiczne rozmieszczenie często używanych przedmiotów na wysokości 70-140 cm
Oświetlenie strefowe:
- Silne, neutralne światło nad blatami roboczymi (min. 300-500 luksów)
- Cieplejsze, przytłumione oświetlenie ogólne
- Oświetlenie wewnętrzne szafek (taśmy LED z czujnikiem otwarcia)
- Oświetlenie pod szafkami górnym precyzyjnie oświetlające blat
Rozwiązania redukujące hałas i zapachy:
- Systemy cichego domykania szafek i szuflad
- Wysuwane okapy blatowe lub zintegrowane z płytą indukcyjną
- Materiały dźwiękochłonne wewnątrz szafek
- Efektywna wentylacja (nawet 350 m³/h przy poziomie hałasu poniżej 50 dB)
Przemyślana organizacja przestrzeni:
- Sortowniki i separatory w szufladach dopasowane do konkretnych akcesoriów
- Wysuwane systemy przechowywania zapewniające 100% dostępu do zawartości szafki
- Drążki i haki na często używane przybory kuchenne
- Zintegrowane gniazdka elektryczne i ładowarki USB
Odpowiednie dostosowanie wysokości blatu do wzrostu użytkownika może zmniejszyć zmęczenie podczas prac kuchennych. Z kolei dobrze zaprojektowane oświetlenie strefowe zdecydowanie poprawia komfort pracy.
W kuchniach poniżej 7 m² rozważ montaż gniazdek elektrycznych na bocznych ściankach szafek dolnych zamiast na ścianie za blatem. Dzięki temu zyskasz dodatkowe 5-7 cm przestrzeni roboczej, a gniazdka pozostaną łatwo dostępne.
Jakie oświetlenie i wykończenie zastosować w małej kuchni?
Odpowiednie oświetlenie i wykończenie w małej kuchni może wizualnie powiększyć przestrzeń, a jednocześnie podnieść jej funkcjonalność i estetykę.
Strategie oświetleniowe dla małych kuchni
Dobrze zaprojektowane oświetlenie pełni w małej kuchni podwójną rolę – funkcjonalną i dekoracyjną, optycznie powiększając przestrzeń.
Wielopoziomowy system oświetlenia:
Oświetlenie ogólne (ambient):
- Centralne źródło światła o równomiernym rozproszeniu
- Plafony lub oprawy wpuszczane z ciepło-białym światłem (3000-3500 K)
- Ściemniacze pozwalające regulować intensywność zależnie od potrzeb
- Równomierne oświetlenie całej przestrzeni bez cieni
Oświetlenie zadaniowe (task):
- Silne, ukierunkowane oświetlenie stref roboczych
- Taśmy LED pod szafkami górnymi (neutralne 4000 K)
- Specjalne oprawy nad strefą zmywania i gotowania
- Minimum 300-500 luksów na powierzchniach roboczych
Oświetlenie akcentujące (accent):
- Podświetlenie cokołów meblowych (taśmy LED z czujnikiem ruchu)
- Oświetlenie wewnętrzne szafek z przeszklonymi frontami
- Punktowe podświetlenie dekoracyjnych elementów
- Ciepłe światło (2700-3000 K) budujące nastrój
Najnowsze trendy to inteligentne systemy oświetleniowe reagujące na ruch (automatyczne włączanie oświetlenia pod szafkami, gdy wchodzimy do kuchni) oraz oświetlenie z możliwością zmiany temperatury barwowej. Takie rozwiązania pozwalają dostosować charakter wnętrza do pory dnia i aktualnych potrzeb.
Odpowiednio zaprojektowane oświetlenie może optycznie powiększyć małe pomieszczenie, zwłaszcza gdy łączy się je z jasnymi powierzchniami, które efektywnie odbijają światło.
W bardzo małych kuchniach unikaj wiszących lamp i żyrandoli, które optycznie dzielą przestrzeń i mogą przytłaczać. Lepszym rozwiązaniem są oprawy przysufitowe lub wpuszczane w sufit, które zapewniają równomierne oświetlenie bez zajmowania cennej przestrzeni.
Materiały i wykończenia optycznie powiększające przestrzeń
Dobór odpowiednich materiałów i wykończeń może znacząco wpłynąć na postrzeganie wielkości małej kuchni.
Sprawdzone rozwiązania materiałowe:
Strategia kolorystyczna:
- Zasada 70/20/10: 70% powierzchni w jasnych neutralnych kolorach, 20% w kolorze uzupełniającym, 10% w akcentowym
- Monokratyczna kolorystyka (różne odcienie tego samego koloru) tworząca głębię bez dzielenia przestrzeni
- Fronty szafek w białym połysku lub jasnych pastelach (odbijają do 70-75% światła)
- Jednolity kolor frontu i korpusu szafek (brak kontrastowych krawędzi)
Efektywne wykorzystanie powierzchni refleksyjnych:
- Blaty z połyskiem lub delikatnym refleksem
- Szklane panele zamiast tradycyjnych płytek nad blatem
- Lustrzane fronty wybranych szafek (szczególnie efektywne na końcach ciągu kuchennego)
- Błyszczące wykończenie sufitu dla lepszego rozproszenia światła
Optymalne układanie płytek i paneli:
- Płytki wielkoformatowe (60 × 120 cm) redukujące liczbę spoin
- Układanie płytek po przekątnej lub we wzór jodełki (efekt powiększenia o 15%)
- Jednolity materiał podłogowy w kuchni i przylegających pomieszczeniach
- Płytki z delikatnym połyskiem zamiast całkowicie matowych
Tekstury i wzory:
- Subtelne wzory geometryczne w układzie pionowym (optycznie podwyższają pomieszczenie)
- Drobne tekstury zamiast dużych deseni
- Delikatne żyłkowanie imitujące kamień naturalny
- Unikanie kontrastowych zestawień kolorystycznych
W drugiej części tego przewodnika dowiesz się o sprytnych rozwiązaniach przechowywania, które maksymalizują funkcjonalność każdego centymetra, optymalizacji przestrzeni oraz inspirujących przykładach udanych realizacji małych kuchni. Przejdź do części 2.
Zastanawiasz się jak urządzić mieszkanie bez popełniania kosztownych błędów, o których nikt Ci nie mówi? W Aranżacyjne Lovestory dzielę się całym doświadczeniem, które pomoże Ci przejść przez cały proces aranżacji z pewnością siebie. Dowiesz się jak przygotować mieszkanie, żeby żyło i wypoczywało się w nim dobrze. Jakie kolory i materiały wybrać, by się w nim czuć szczęśliwym i wypoczętym. To wiedza prosto z doświadczenia najlepszych architektów wnętrz i naukowców od neuroarchitektury- konkretne odpowiedzi na pytania, które każdy właściciel mieszkania sobie zadaje, ale rzadko znajdzie pełne odpowiedzi w jednym miejscu. Całą tę wiedzę masz w zasięgu ręki tutaj.
O autorze: Przemek Zawal – od 13 lat łączę ludzi z wymarzonym mieszkaniem. Ciebie też mogę połączyć. Żeby Ci to ułatwić, możesz się ze mną umówić tutaj.
Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady projektowej, technicznej ani prawnej. Przed podjęciem decyzji dotyczących urządzania lub przebudowy wnętrz zalecamy skonsultowanie się z odpowiednim specjalistą (np. projektantem wnętrz, architektem, inżynierem budowlanym). Autor oraz wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za skutki działań podjętych na podstawie informacji zawartych w artykule.
FAQ
Jak zaprojektować funkcjonalną kuchnię dla osoby z ograniczoną mobilnością?
Projektowanie funkcjonalnej małej kuchni dla osoby z ograniczoną mobilnością wymaga szczególnego podejścia do ergonomii i dostępności. Kluczowe zasady to: obniżenie blatów roboczych (75-80 cm zamiast standardowych 85-90 cm) dla komfortowej pracy w pozycji siedzącej; zwiększenie przestrzeni pod blatem (min. 70 cm wysokości i głębokości) dla swobodnego podjazdu wózkiem; preferowanie szuflad zamiast tradycyjnych szafek z drzwiczkami (80-100% dostępu do zawartości). Sprzęty AGD powinny być montowane na ergonomicznej wysokości: kuchenka/płyta indukcyjna (70-75 cm), piekarnik (75-85 cm), mikrofala (90-100 cm). Szczególnie przydatne są wysuwane blaty robocze na różnych wysokościach, umożliwiające przygotowywanie posiłków w pozycji siedzącej. Zlewozmywak powinien być płytszy niż standardowy (15-18 cm głębokości) z odsłoniętymi rurami odpływowymi zabezpieczonymi termicznie. Wszelkie uchwyty szafek powinny być duże, w kształcie litery C lub D, łatwe do chwytania jedną ręką. W kuchniach poniżej 8 m² warto rozważyć układ liniowy z szerokim przejściem (min. 120 cm) zamiast układu U-kształtnego, który może utrudniać manewrowanie.
Jakie materiały są najtrwalsze do małej kuchni w bloku?
W małej kuchni, gdzie intensywność użytkowania każdego centymetra powierzchni jest większa niż w przestronnych pomieszczeniach, trwałość materiałów ma kluczowe znaczenie. Dla blatów roboczych najlepszymi wyborami są: konglomeraty kwarcowe (twardość 7 w skali Mohsa, odporne na zarysowania, plamy i wysoką temperaturę do 180°C); stal nierdzewna (niezwykle hygieniczna, odporna na temperatury i uszkodzenia mechaniczne); laminat HPL o grubości min. 38 mm z zaokrąglonymi krawędziami (przystępna cenowo alternatywa o dobrej odporności). Dla podłóg warto rozważyć: gres porcelanowy (twardość 7-9 w skali Mohsa, praktycznie nieścieralny, łatwy w utrzymaniu czystości); płytki winylowe LVT (cieplejsze w dotyku niż gres, wodoodporne, z klasą ścieralności min. AC4). W przypadku frontów szafek najbardziej praktyczne są: lakierowany MDF z powłoką odporną na odciski palców; laminat HPL (niezwykle odporny na uszkodzenia mechaniczne); folie akrylowe z efektem połysku (łatwe do utrzymania w czystości). Dla ścian nad blatem najtrwalsze rozwiązania to: szkło hartowane (grubość 6-8 mm, łatwe czyszczenie), płytki ceramiczne o dużym formacie dla minimalizacji spoin.
Jaka jest optymalna szerokość przejścia w małej kuchni?
Optymalna szerokość przejścia w małej kuchni zależy od układu zabudowy, ale istnieją sprawdzone minimalne wymiary zapewniające komfort użytkowania. W układzie jednorzędowym (liniowym) wystarczy 90-100 cm wolnej przestrzeni przed frontem szafek – pozwala to na komfortowe otwieranie szuflad i szafek oraz swobodne poruszanie się jednej osoby. W układzie L-kształtnym minimum to 100-110 cm w najwęższym miejscu, przy czym w narożniku warto zachować 120 cm dla łatwiejszego manewrowania. Układ dwurzędowy (galeria) wymaga minimum 120 cm między przeciwległymi frontami – poniżej tej wartości dwie osoby nie będą mogły się swobodnie minąć, a otwieranie szafek po obu stronach stanie się problematyczne. Dla gospodarstw domowych z dziećmi lub osobami starszymi zaleca się zwiększenie tych wymiarów o 10-15 cm. W kuchniach, gdzie planowane jest korzystanie z wózka inwalidzkiego, minimalna szerokość przejścia to 150 cm. Pamiętaj, że te wymiary dotyczą przestrzeni wolnej – nie uwzględniają wyciągniętych szuflad czy otwartych drzwiczek, które mogą dodatkowo zawężać przejście o 40-60 cm.
Jak zorganizować strefę śniadaniową w bardzo małej kuchni?
W mikroskopijnej kuchni (poniżej 6 m²) zorganizowanie pełnowymiarowej strefy śniadaniowej jest wyzwaniem, ale istnieje kilka sprytnych rozwiązań. Najbardziej praktyczne są systemy składane lub wysuwane: blat montowany do ściany na zawiasach (wymiary: 60 × 40 cm), który można złożyć, gdy nie jest używany; wąski stolik wysuwany z szafki (szerokość 40-50 cm); przedłużenie blatu kuchennego wysuwane z szuflady. Dla oszczędności miejsca rozważ także boczny blat montowany prostopadle do głównego ciągu kuchennego, służący jako mini-bar z wysokimi hokerami (zajmuje tylko 30-40 cm głębokości). W kuchniach otwartych na salon warto rozważyć półwysep z funkcją śniadaniową (80-90 cm głębokości), który jednocześnie stanowi naturalną granicę między strefami. Gdy przestrzeń jest skrajnie ograniczona, sprawdzi się rozwiązanie mobilne: lekki stolik na kółkach, który można przesuwać między kuchnią a salonem zależnie od potrzeb. Pamiętaj, że minimalny komfortowy wymiar blatu śniadaniowego to 40 × 30 cm na osobę. Przy wyborze siedzisk do małej strefy śniadaniowej stawiaj na hokery bez oparć, które można wsunąć całkowicie pod blat, lub składane krzesła ścienne.
Jakie są najważniejsze zasady ergonomii w małej kuchni?
Ergonomia w małej kuchni jest kluczowa dla komfortu i bezpieczeństwa użytkowania. Podstawowe zasady to: dopasowanie wysokości blatu roboczego do wzrostu użytkownika (wzrost 150-160 cm = blat 85 cm, wzrost 160-170 cm = blat 88 cm, wzrost 170-180 cm = blat 91 cm, wzrost powyżej 180 cm = blat 94 cm). Często używane przedmioty powinny znajdować się w „złotej strefie” na wysokości 70-140 cm od podłogi. Szafki górne należy montować 45-50 cm nad blatem (niżej niż standardowe 55-60 cm) dla lepszego dostępu w małej przestrzeni. Przestrzeń robocza przy zlewie powinna mieć minimum 40 cm z każdej strony, a przy płycie grzewczej minimum 30 cm dla bezpiecznego odkładania gorących naczyń. Głębokość szafek dolnych w małych kuchniach można zmniejszyć do 50-55 cm zamiast standardowych 60 cm, co poprawia ergonomię sięgania. Uchwyty szafek powinny być montowane 12-15 cm od krawędzi frontu dla wygodnego chwytania. W małych przestrzeniach szczególnie ważne jest unikanie ostrych narożników – zaokrąglone krawędzie blatów zwiększają bezpieczeństwo użytkowania. Oświetlenie zadaniowe powinno padać z lewej strony dla osób praworęcznych (z prawej dla leworęcznych), aby uniknąć cieni podczas pracy.
